Μπορεί να το έχεις παρατηρήσει όταν νομίζει ότι κανείς δεν το ακούει.
Παίζει με τα αυτοκινητάκια του και τους μιλάει.
Βάζει τις κούκλες του να συζητούν μεταξύ τους.
Ή περιγράφει δυνατά όσα κάνει:
«Τώρα αυτό θα πάει εδώ… όχι, πρώτα πρέπει να φτιάξω το σπίτι.»
Για έναν ενήλικα μπορεί να φαίνεται λίγο παράξενο. Στην πραγματικότητα, όμως, το να μιλά ένα παιδί μόνο του κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού είναι συχνά ένα φυσιολογικό και ιδιαίτερα ενδιαφέρον κομμάτι της ανάπτυξής του.
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «μιλάει μόνο του»
Οι ειδικοί χρησιμοποιούν τον όρο «ιδιωτικός λόγος» ή private speech για την ομιλία που απευθύνει ένα παιδί στον εαυτό του.
Κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού μπορεί να περιγράφει τι κάνει, να δίνει οδηγίες στον εαυτό του ή να προσπαθεί να λύσει ένα μικρό πρόβλημα.
Σύμφωνα με υλικό της National Association for the Education of Young Children, αυτού του είδους η ομιλία μπορεί να βοηθά τα παιδιά να οργανώνουν τις πράξεις και τη σκέψη τους.
Με απλά λόγια, πολλές φορές ακούμε δυνατά αυτό που αργότερα το παιδί θα μάθει να κάνει «μέσα στο μυαλό του».
«Αυτό πάει εδώ… όχι, από την άλλη»
Φαντάσου ένα παιδί που προσπαθεί να κατασκευάσει έναν πύργο.
Μπορεί να ακούσεις:
«Το μεγάλο κάτω.»
«Όχι αυτό.»
«Πρώτα το κόκκινο.»
Δεν μιλά απαραίτητα σε κάποιον φανταστικό άνθρωπο.
Μπορεί απλώς να χρησιμοποιεί τη γλώσσα για να καθοδηγήσει τον εαυτό του καθώς σκέφτεται τι πρέπει να κάνει.
Αυτός είναι και ένας λόγος που η ομιλία αυτή εμφανίζεται συχνά όταν ένα παιδί συγκεντρώνεται σε ένα παιχνίδι ή προσπαθεί να λύσει κάτι μόνο του.
Και τι γίνεται όταν τα παιχνίδια αρχίζουν να… μιλούν;
Εδώ μπαίνει στη μέση η φαντασία.
Ένα αρκουδάκι μπορεί να πει:
«Δεν θέλω να κοιμηθώ!»
και μια κούκλα να του απαντήσει:
«Πρέπει όμως, γιατί είναι βράδυ.»
Μέσα από το παιχνίδι ρόλων, το παιδί δημιουργεί χαρακτήρες, ιστορίες και καταστάσεις.
Το CDC αναφέρει ότι γύρω στα 4 χρόνια ένα από τα αναπτυξιακά ορόσημα είναι το παιδί να προσποιείται κατά το παιχνίδι ότι είναι κάτι διαφορετικό, όπως δάσκαλος, υπερήρωας ή ζώο. Στα 5 χρόνια, πολλά παιδιά μπορούν επίσης να αφηγηθούν μια ιστορία που έχουν ακούσει ή επινοήσει με τουλάχιστον δύο γεγονότα.
Άρα οι ολόκληρες «συζητήσεις» ανάμεσα σε παιχνίδια μπορεί απλώς να είναι μέρος ενός πολύ ζωντανού φανταστικού παιχνιδιού.
Μπορεί έτσι να επεξεργάζεται και όσα συμβαίνουν γύρω του
Υπάρχει και κάτι ακόμη ενδιαφέρον.
Τα παιδιά συχνά αναπαράγουν μέσα στο παιχνίδι πράγματα που έχουν δει στην καθημερινότητά τους.
Μπορεί λοιπόν να ακούσεις την κούκλα να λέει:
«Τώρα πρέπει να φας.»
ή το αρκουδάκι:
«Βάλε τα παπούτσια σου γιατί θα αργήσουμε.»
Κάποιες φορές οι γονείς αναγνωρίζουν ακόμη και… δικές τους εκφράσεις.
Το παιδί χρησιμοποιεί το παιχνίδι για να δημιουργήσει ιστορίες και να αναπαραστήσει κοινωνικούς ρόλους και καθημερινές καταστάσεις.
Να συμμετέχει ο γονιός ή να το αφήνει μόνο του;
Και τα δύο έχουν αξία.
Δεν χρειάζεται να διακόπτεις κάθε φορά το παιχνίδι επειδή ακούς το παιδί να μιλάει μόνο του.
Μπορείς απλώς να το παρατηρήσεις.
Όταν όμως σου δώσει χώρο να συμμετάσχεις, μια απλή ερώτηση μπορεί να ανοίξει ακόμη περισσότερο το παιχνίδι:
«Τι φτιάχνεις;»
«Πού πηγαίνει τώρα το αυτοκίνητο;»
«Τι συνέβη στην κούκλα;»
Το CDC προτείνει στους γονείς να ρωτούν τα παιδιά για το παιχνίδι τους και να χρησιμοποιούν ερωτήσεις όπως «γιατί;» και «πώς;», ώστε να τα ενθαρρύνουν να αναπτύσσουν περισσότερο τις απαντήσεις και τις ιστορίες τους.
Πότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Το γεγονός και μόνο ότι ένα παιδί μιλάει μόνο του ενώ παίζει συνήθως δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας.
Πιο σημαντική είναι η συνολική εικόνα της επικοινωνίας του.
Για παράδειγμα:
Μιλάει και με τους ανθρώπους γύρω του;
Απαντά όταν του μιλούν;
Χρησιμοποιεί τη γλώσσα για να ζητήσει πράγματα ή να μοιραστεί κάτι που συνέβη;
Παίζει και αλληλεπιδρά με άλλους;
Η ASHA τονίζει ότι κάθε παιδί αναπτύσσεται με τον δικό του ρυθμό και ότι τα αναπτυξιακά ορόσημα δεν αποτελούν από μόνα τους διαγνωστικό εργαλείο. Αν όμως ένα παιδί δεν κατακτά αρκετές δεξιότητες που αναμένονται για την ηλικία του, δεν αποκτά νέες δεξιότητες ή χάνει δεξιότητες που είχε ήδη, είναι καλό οι γονείς να το συζητήσουν με τον παιδίατρο ή έναν ειδικό λόγου και επικοινωνίας.
Οπότε, την επόμενη φορά που θα το ακούσεις…
Μην εκπλαγείς αν το παιδί σου οργανώνει μια ολόκληρη συζήτηση ανάμεσα σε δύο λούτρινα ζωάκια.
Ή αν περπατά μέσα στο δωμάτιο λέγοντας δυνατά τι πρόκειται να κάνει στη συνέχεια.
Εκείνη τη στιγμή μπορεί να μην παίζει απλώς.
Μπορεί να χρησιμοποιεί τη γλώσσα για να οργανώσει τη σκέψη του, να εξασκήσει όσα γνωρίζει και να δημιουργήσει τον δικό του μικρό φανταστικό κόσμο.
Και αυτό είναι ένα από τα πιο όμορφα πράγματα που μπορεί να παρατηρήσει ένας γονιός την ώρα του παιχνιδιού.
