Η εμφάνιση σπασμών αποτελεί μαιευτικό επείγον που απειλεί τη μητέρα και το παιδί. Η έγκαιρη αναγνώριση της προεκλαμψίας, η συστηματική παρακολούθηση και η κατάλληλη θεραπεία μπορούν να περιορίσουν τον κίνδυνο.
Ένας επίμονος, έντονος πονοκέφαλος, η θολή όραση ή ένας δυνατός πόνος ψηλά στην κοιλιά κατά την εγκυμοσύνη χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Μπορεί να αποτελούν προειδοποιητικά σημεία προεκλαμψίας, μιας διαταραχής που σε ορισμένες περιπτώσεις εξελίσσεται σε εκλαμψία: την εμφάνιση σπασμών που μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο δύο ζωές. Η προεκλαμψία μπορεί, ωστόσο, να αναπτύσσεται και χωρίς εμφανή συμπτώματα, γεγονός που καθιστά τον τακτικό προγεννητικό έλεγχο καθοριστικό.
Η εκλαμψία είναι σχετικά σπάνια σε χώρες με οργανωμένη μαιευτική φροντίδα, παραμένει όμως μία από τις σοβαρότερες επιπλοκές της κύησης. Η σημασία της υπερβαίνει τη συχνότητά της: η ταχύτητα της αναγνώρισης και της αντιμετώπισης μπορεί να καθορίσει την έκβαση για τη γυναίκα και το μωρό.
Η διαφορά από την προεκλαμψία
Η προεκλαμψία εμφανίζεται συνήθως μετά την 20ή εβδομάδα της εγκυμοσύνης και χαρακτηρίζεται από υπέρταση, μαζί με πρωτεΐνη στα ούρα ή άλλες ενδείξεις δυσλειτουργίας οργάνων. Μπορεί να επηρεάσει τους νεφρούς, το ήπαρ, τον εγκέφαλο και την πήξη του αίματος. Η πρωτεϊνουρία, επομένως, δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει σε κάθε περίπτωση.
Ως εκλαμψία ορίζεται η εμφάνιση σπασμών στο πλαίσιο αυτής της διαταραχής, όταν οι κρίσεις δεν εξηγούνται από άλλη αιτία. Μπορεί να συνοδεύεται από απώλεια συνείδησης και σοβαρή επιβάρυνση της κατάστασης της γυναίκας. Οι σπασμοί δεν σημαίνουν αυτομάτως ότι η ασθενής πάσχει από επιληψία· απαιτείται επείγουσα διερεύνηση και αποκλεισμός άλλων νευρολογικών ή μεταβολικών αιτίων.
Η διάκριση έχει σημασία και για την κατανόηση των αριθμών. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η προεκλαμψία επηρεάζει περίπου το 3%–8% των γυναικών που γεννούν παγκοσμίως. Το ποσοστό αυτό αφορά την προεκλαμψία, ενώ η εκλαμψία αποτελεί πολύ σπανιότερη εκδήλωση.
Τα σημάδια που χρειάζονται προσοχή
Στα συμπτώματα που επιβάλλουν άμεση επικοινωνία με μαιευτήρα ή προσέλευση σε νοσοκομείο περιλαμβάνονται ο έντονος πονοκέφαλος που επιμένει, οι διαταραχές της όρασης, ο δυνατός πόνος στο επιγάστριο ή κάτω από τα δεξιά πλευρά, η δύσπνοια και η έντονη αδιαθεσία. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν ναυτία, έμετοι ή σημαντική μείωση των ούρων.
Το ξαφνικό πρήξιμο στο πρόσωπο και στα χέρια χρειάζεται επίσης αξιολόγηση. Αντίθετα, το οίδημα στα πόδια είναι συχνό στην εγκυμοσύνη και από μόνο του δεν τεκμηριώνει προεκλαμψία. Η συνολική κλινική εικόνα και οι εξετάσεις είναι εκείνες που καθοδηγούν τη διάγνωση.
Οι μετρήσεις της πίεσης αποτελούν βασικό εργαλείο ελέγχου. Τιμές συστολικής πίεσης τουλάχιστον 160 ή διαστολικής τουλάχιστον 110 mmHg θεωρούνται σοβαρές και απαιτούν άμεση ιατρική αντιμετώπιση. Η εμφάνιση σπασμών είναι σε κάθε περίπτωση επείγον περιστατικό και επιβάλλει άμεση κλήση ασθενοφόρου.
Ο κίνδυνος συνεχίζεται μετά τη γέννα
Η γέννηση του παιδιού δεν αποκλείει την εμφάνιση της νόσου. Η προεκλαμψία μπορεί να εκδηλωθεί για πρώτη φορά μετά τον τοκετό, ακόμη και σε γυναίκες χωρίς προηγούμενη υπέρταση στην εγκυμοσύνη. Συνήθως εμφανίζεται τις πρώτες ημέρες, αλλά μπορεί να παρουσιαστεί έως και έξι εβδομάδες αργότερα και να εξελιχθεί σε σοβαρή κατάσταση με σπασμούς.
Γι’ αυτό, ένας επίμονος πονοκέφαλος, η δύσπνοια ή οι διαταραχές της όρασης στη λοχεία δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στην κούραση και στην αϋπνία. Η ενημέρωση κατά την έξοδο από το μαιευτήριο και η σαφής καθοδήγηση για το πότε χρειάζεται επείγουσα βοήθεια αποτελούν ουσιαστικό μέρος της φροντίδας.
Ποιες γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο
Αυξημένο κίνδυνο προεκλαμψίας έχουν γυναίκες με ιστορικό της νόσου, χρόνια υπέρταση, νεφρική πάθηση, σακχαρώδη διαβήτη ή ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα, όπως ο λύκος. Παράγοντες κινδύνου είναι επίσης η πρώτη εγκυμοσύνη, η πολύδυμη κύηση, η παχυσαρκία και το οικογενειακό ιστορικό. Η παρουσία τους δεν σημαίνει ότι η επιπλοκή θα εμφανιστεί, αλλά επηρεάζει τον σχεδιασμό της παρακολούθησης.
Οι συνέπειες για μητέρα και παιδί
Η σοβαρή προεκλαμψία και η εκλαμψία μπορούν να συνδεθούν με εγκεφαλικό επεισόδιο, βλάβη των νεφρών και του ήπατος, διαταραχές της πήξης και αποκόλληση του πλακούντα. Μπορεί επίσης να συνυπάρχει σύνδρομο HELLP, που περιλαμβάνει καταστροφή ερυθρών αιμοσφαιρίων, αύξηση των ηπατικών ενζύμων και χαμηλό αριθμό αιμοπεταλίων.
Για το έμβρυο, η δυσλειτουργία του πλακούντα μπορεί να περιορίσει την παροχή οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών, επηρεάζοντας την ανάπτυξή του. Σε σοβαρές περιπτώσεις απαιτείται πρόωρος τοκετός, με ενδεχόμενη ανάγκη νοσηλείας του νεογνού.
Η αντιμετώπιση στο νοσοκομείο
Η εκλαμψία απαιτεί άμεση νοσοκομειακή αντιμετώπιση. Το θειικό μαγνήσιο αποτελεί βασικό φάρμακο για την αντιμετώπιση των εκλαμπτικών σπασμών και την αποτροπή νέων κρίσεων. Παράλληλα, χορηγούνται κατάλληλα αντιυπερτασικά όταν χρειάζεται και παρακολουθούνται στενά η μητέρα και το έμβρυο.
Όταν η γυναίκα παραμένει έγκυος, η αντιμετώπιση περιλαμβάνει τη σταθεροποίησή της και την επείγουσα μαιευτική εκτίμηση για τον τοκετό. Ο χρόνος και ο τρόπος γέννησης καθορίζονται από την κλινική κατάσταση· η διάγνωση δεν σημαίνει ότι κάθε περίπτωση αντιμετωπίζεται υποχρεωτικά με καισαρική. ([Αιτίες, συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία][8])
Η πρόληψη και η φροντίδα που ακολουθεί
Η τακτική παρακολούθηση της πίεσης, οι εξετάσεις ούρων και αίματος και ο έλεγχος της ανάπτυξης του εμβρύου βοηθούν στην έγκαιρη αναγνώριση της προεκλαμψίας. Σε γυναίκες με αυξημένο κίνδυνο μπορεί να συνταγογραφηθεί χαμηλή δόση ασπιρίνης από το πρώτο τρίμηνο. Η απόφαση, η δοσολογία και η διάρκεια ανήκουν στον θεράποντα γιατρό.
Η παρακολούθηση χρειάζεται να συνεχίζεται και μετά τη λοχεία. Το ιστορικό προεκλαμψίας συνδέεται με αυξημένο μελλοντικό κίνδυνο υπέρτασης και καρδιαγγειακών παθήσεων, ενώ μια δύσκολη νοσηλεία μπορεί να αφήσει και ψυχική επιβάρυνση. Η επανεκτίμηση της υγείας της γυναίκας, η υποστήριξη και ο σχεδιασμός μιας επόμενης εγκυμοσύνης αποτελούν αναγκαία συνέχεια της μαιευτικής φροντίδας.
