Το άγχος είναι μέρος της καθημερινότητας και η εγκυμοσύνη δεν αποτελεί εξαίρεση. Πώς ανταποκρίνεται ο οργανισμός της μητέρας, ποιον ρόλο παίζουν οι ορμόνες του στρες και τι αποκαλύπτει η επιστήμη για την επίδρασή τους στο έμβρυο;
Μια δύσκολη μέρα στη δουλειά, μια έντονη συζήτηση, μια ανησυχία για το μέλλον. Το άγχος μπορεί να εμφανιστεί οποιαδήποτε στιγμή και, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, συχνά συνοδεύεται από μια επιπλέον σκέψη: «Μήπως επηρεάζεται το μωρό μου;». Η ερώτηση είναι απολύτως κατανοητή. Όμως, πριν αναζητήσουμε την απάντηση, χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε κάτι σημαντικό: το περιστασιακό άγχος δεν σημαίνει ότι προκαλούμε βλάβη στο έμβρυο. Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει μηχανισμούς προσαρμογής στις καθημερινές προκλήσεις και η εγκυμοσύνη δεν απαιτεί από μια γυναίκα να παραμένει διαρκώς ήρεμη. Εκείνο που απασχολεί περισσότερο τους επιστήμονες είναι η πιθανή επίδραση του έντονου ή παρατεταμένου στρες και οι βιολογικοί μηχανισμοί μέσω των οποίων μπορεί να συνδέεται με την ανάπτυξη του εμβρύου.
Τι συμβαίνει στο σώμα όταν αγχωνόμαστε;
Όταν αντιλαμβανόμαστε μια κατάσταση ως απειλητική ή ιδιαίτερα απαιτητική, ενεργοποιείται η φυσιολογική απόκριση του οργανισμού στο στρες. Μέρος αυτής της διαδικασίας είναι η παραγωγή κορτιζόλης, μιας ορμόνης που συμβάλλει στη ρύθμιση του μεταβολισμού, της ενέργειας και της αντίδρασής μας στις προκλήσεις. Η κορτιζόλη δεν είναι μια «κακή» ορμόνη. Είναι απαραίτητη για πολλές φυσιολογικές λειτουργίες και συμμετέχει επίσης στις αλλαγές που συνοδεύουν μια υγιή εγκυμοσύνη. Αυτό που ενδιαφέρει τους ερευνητές δεν είναι μια μεμονωμένη αύξησή της, αλλά το πώς μπορεί να επηρεάζεται η συνολική λειτουργία του συστήματος απόκρισης στο στρες όταν η ψυχολογική επιβάρυνση είναι επίμονη.
Τι ρόλο παίζει ο πλακούντας;
Ο πλακούντας αποτελεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο όργανο. Εκτός από τη μεταφορά οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών, συμμετέχει στη ρύθμιση της έκθεσης του εμβρύου σε διάφορες ουσίες και ορμόνες. Ένας από τους μηχανισμούς του αφορά ένα ένζυμο που ονομάζεται 11β-HSD2. Το ένζυμο αυτό μετατρέπει μέρος της ενεργής κορτιζόλης σε κορτιζόνη, η οποία έχει πολύ μικρότερη βιολογική δράση στους συγκεκριμένους υποδοχείς. Με αυτόν τον τρόπο, ο πλακούντας συμβάλλει στον περιορισμό της έκθεσης του εμβρύου στη μητρική κορτιζόλη.
Πρόκειται, ωστόσο, για έναν μηχανισμό ρύθμισης και όχι για ένα απόλυτο φράγμα. Η λειτουργία του επηρεάζεται από πολλούς βιολογικούς παράγοντες και εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής έρευνας.
Τι έδειξε επιστημονική μετα-ανάλυση;
Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Psychoneuroendocrinology εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στην ψυχολογική επιβάρυνση κατά την εγκυμοσύνη και στην έκφραση του γονιδίου που σχετίζεται με το ένζυμο 11β-HSD2 στον πλακούντα.
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 16 διαχρονικές μελέτες, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 1.869 γυναίκες από επτά χώρες.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ασθενείς συσχετίσεις ανάμεσα σε ορισμένες μορφές προγεννητικής ψυχολογικής δυσφορίας και στη μειωμένη έκφραση του συγκεκριμένου γονιδίου.
Οι επιστήμονες, ωστόσο, επισήμαναν ότι τα ευρήματα χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση, καθώς οι διαθέσιμες μελέτες είχαν περιορισμούς και οι παρατηρούμενες συσχετίσεις ήταν μικρές.
Με άλλα λόγια, η έρευνα δεν αποδεικνύει ότι μια αγχωτική ημέρα αλλάζει τη λειτουργία του πλακούντα ούτε ότι το άγχος μιας εγκύου προκαλεί αναπόφευκτα προβλήματα στο παιδί.
Μπορεί το παρατεταμένο στρες να επηρεάσει την ανάπτυξη του μωρού;
Ορισμένες παρατηρητικές μελέτες έχουν συνδέσει την έντονη ή παρατεταμένη ψυχολογική επιβάρυνση κατά την εγκυμοσύνη με αυξημένη πιθανότητα ορισμένων δυσμενών εκβάσεων, όπως ο πρόωρος τοκετός ή το χαμηλό βάρος γέννησης.
Ωστόσο, η ερμηνεία αυτών των ευρημάτων δεν είναι απλή.
Η ψυχική υγεία, η ποιότητα του ύπνου, η κοινωνική υποστήριξη, οι οικονομικές δυσκολίες, οι προϋπάρχουσες παθήσεις και άλλοι παράγοντες μπορεί να συνυπάρχουν και να επηρεάζουν την πορεία μιας εγκυμοσύνης.
Γι’ αυτό και οι συσχετίσεις που εντοπίζονται στις μελέτες δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι το στρες αποτελεί την άμεση αιτία μιας επιπλοκής.
Επιπλέον, δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός αγχωτικών περιστατικών ή μια απλή μέτρηση κορτιζόλης που να μπορεί να προβλέψει πώς θα εξελιχθεί μια εγκυμοσύνη.
Το μωρό δεν «νιώθει» κάθε ανησυχία της μητέρας
Είναι σημαντικό να αποφεύγουμε την αντίληψη ότι κάθε αρνητικό συναίσθημα της εγκύου μεταφέρεται αυτούσιο στο έμβρυο. Η λύπη, ο φόβος, ο θυμός και η ανησυχία είναι φυσιολογικές ανθρώπινες εμπειρίες. Δεν αποτελούν από μόνες τους ένδειξη ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά.
Ακόμη και όταν οι επιστήμονες εξετάζουν πιθανές επιδράσεις του χρόνιου στρες, αναφέρονται σε σύνθετες βιολογικές διεργασίες και στατιστικές συσχετίσεις σε ομάδες πληθυσμού, όχι σε μια απλή σχέση ανάμεσα σε ένα συναίσθημα και σε μια συγκεκριμένη συνέπεια για το μωρό.
Η εγκυμοσύνη δεν είναι μια δοκιμασία διαρκούς ψυχραιμίας…
Τι μπορεί να βοηθήσει την έγκυο;
Η φροντίδα της ψυχικής υγείας κατά την εγκυμοσύνη είναι σημαντική πρωτίστως για την ίδια τη γυναίκα. Η επαρκής ξεκούραση, η ήπια σωματική δραστηριότητα όταν επιτρέπεται από τον γιατρό, η επικοινωνία με αγαπημένα πρόσωπα και η πρακτική υποστήριξη στην καθημερινότητα μπορούν να συμβάλουν στη διαχείριση του στρες.
Εξίσου σημαντικό είναι να μη διστάζει η έγκυος να μιλήσει στον γυναικολόγο ή σε επαγγελματία ψυχικής υγείας όταν το άγχος γίνεται επίμονο, δυσκολεύει τον ύπνο, επηρεάζει τη λειτουργικότητά της ή συνοδεύεται από έντονη ψυχική δυσφορία.
Η αναζήτηση βοήθειας δεν είναι υπερβολή. Είναι μέρος της ολοκληρωμένης φροντίδας στην εγκυμοσύνη.
Η ηρεμία δεν χρειάζεται να γίνει άλλη μία υποχρέωση
Οι επιστημονικές μελέτες μάς βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα τη σχέση ανάμεσα στην ψυχική και τη σωματική υγεία κατά την εγκυμοσύνη. Δεν πρέπει, όμως, να μετατρέπονται σε μια ακόμη πηγή πίεσης. Καμία γυναίκα δεν μπορεί να ελέγχει διαρκώς όσα συμβαίνουν γύρω της ή κάθε συναίσθημα που βιώνει.
Το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανίσουμε το άγχος, αλλά να αναγνωρίζουμε πότε χρειαζόμαστε περισσότερη υποστήριξη και να δημιουργούμε, όσο είναι εφικτό, συνθήκες που ευνοούν την ευεξία μας.
Γιατί η φροντίδα του μωρού ξεκινά και από τη φροντίδα της μητέρας, χωρίς ενοχές και χωρίς την απαίτηση να είναι όλα τέλεια.
Πηγή:imommy.gr
