Με την επιστροφή των μεγαλύτερων παιδιών στο σχολείο και τις θερμοκρασίες να αρχίζουν να υποχωρούν, επιστρέφει και μια γνώριμη ανησυχία για τους γονείς: «Πώς θα προστατεύσω το μωρό από τις ιώσεις;»
Μαζί όμως επιστρέφουν και πολλές συμβουλές που περνούν από γενιά σε γενιά. «Μην το βγάλεις έξω, θα κρυώσει», «αρρώστησε επειδή ήταν ξυπόλυτο», «αν έχει πράσινες μύξες χρειάζεται αντιβίωση».
Τι από όλα αυτά ισχύει πραγματικά;
Μύθος: «Το κρύο προκαλεί κρυολόγημα»
Το κοινό κρυολόγημα προκαλείται από ιούς, όχι απλώς επειδή ένα μωρό εκτέθηκε σε χαμηλή θερμοκρασία. Περισσότεροι από 200 αναπνευστικοί ιοί μπορούν να προκαλέσουν συμπτώματα κρυολογήματος, με τους ρινοϊούς να αποτελούν συχνή αιτία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο χειμώνας δεν παίζει κανέναν ρόλο. Πολλοί αναπνευστικοί ιοί, όπως η γρίπη και ο RSV, κυκλοφορούν περισσότερο τους ψυχρότερους μήνες. Παράλληλα, το φθινόπωρο και τον χειμώνα περνάμε περισσότερο χρόνο σε κλειστούς χώρους και σε στενή επαφή με άλλους ανθρώπους.
Επομένως, άλλο το κρύο και άλλο οι συνθήκες που διευκολύνουν τη μετάδοση των ιών.
Αλήθεια: Το μεγαλύτερο αδελφάκι μπορεί να φέρει περισσότερους ιούς στο σπίτι
Με το άνοιγμα των σχολείων και των παιδικών σταθμών αυξάνονται οι επαφές μεταξύ των παιδιών. Σχολεία και χώροι φροντίδας ευνοούν τη μετάδοση λοιμώξεων λόγω της στενής επαφής, των κοινόχρηστων αντικειμένων και άλλων παραγόντων.
Έτσι, ένα παιδί σχολικής ή προσχολικής ηλικίας μπορεί να κολλήσει έναν αναπνευστικό ιό και στη συνέχεια να τον μεταφέρει στο σπίτι. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν υπάρχει πολύ μικρό μωρό στην οικογένεια.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής επισημαίνει ειδικά για τα βρέφη κάτω των τριών μηνών ότι είναι σημαντικό, όσο είναι εφικτό, να αποφεύγεται η επαφή τους με άτομα που έχουν κρυολόγημα, καθώς ένας ιός που προκαλεί ήπια νόσηση σε μεγαλύτερο παιδί ή ενήλικα μπορεί να προκαλέσει σοβαρότερη νόσηση σε ένα βρέφος.
Μύθος: «Βγήκε έξω χωρίς αρκετά ρούχα και γι’ αυτό αρρώστησε»
Το να ντύσουμε σωστά ένα μωρό ανάλογα με τις συνθήκες είναι σημαντικό για τη θερμική του άνεση και ασφάλεια. Δεν πρέπει όμως να συγχέουμε την έκθεση στο κρύο με τη μόλυνση από έναν ιό.
Για να εμφανίσει ένα μωρό κοινό κρυολόγημα πρέπει να μολυνθεί από κάποιον από τους ιούς που το προκαλούν. Οι αναπνευστικοί ιοί μπορούν να μεταδίδονται μέσω σταγονιδίων, στενής επαφής και, ανάλογα με τον ιό, μέσω μολυσμένων χεριών ή επιφανειών.
Άρα, το μωρό δεν «κολλάει» έναν ιό επειδή κρύωσε.
Αλήθεια: Τα χέρια έχουν μεγαλύτερη σημασία απ’ όσο νομίζουμε
Ένα μεγαλύτερο παιδί επιστρέφει από το σχολείο και θέλει αμέσως να αγκαλιάσει το μωρό. Είναι απολύτως φυσιολογικό. Μια καλή συνήθεια, όμως, είναι να προηγείται το πλύσιμο των χεριών.
Το CDC χαρακτηρίζει την καλή υγιεινή βασικό μέτρο περιορισμού των αναπνευστικών λοιμώξεων. Το τακτικό πλύσιμο των χεριών, η κάλυψη βήχα και φτερνίσματος και ο καθαρισμός επιφανειών που αγγίζονται συχνά μπορούν να περιορίσουν τη διασπορά μικροβίων.
Δεν χρειάζεται, επομένως, ένα σπίτι να μετατραπεί σε αποστειρωμένο περιβάλλον. Χρειάζονται απλές και σταθερές συνήθειες υγιεινής.
Μύθος: «Αφού έχει πράσινες μύξες, είναι βακτηριακό»
Το χρώμα των ρινικών εκκρίσεων από μόνο του δεν αποδεικνύει ότι ένα παιδί έχει βακτηριακή λοίμωξη ούτε ότι χρειάζεται αντιβίωση.
Το CDC αναφέρει ότι στο κοινό κρυολόγημα οι εκκρίσεις μπορούν έπειτα από δύο ή τρεις ημέρες να γίνουν λευκές, κίτρινες ή πράσινες και ότι αυτή η αλλαγή μπορεί να είναι φυσιολογική. Τα αντιβιοτικά δεν αντιμετωπίζουν τους ιούς που προκαλούν το κοινό κρυολόγημα.
Η ανάγκη για αντιβιοτικό είναι ιατρική απόφαση και δεν πρέπει να βασίζεται απλώς στο χρώμα της βλέννας.
Μύθος: «Ένα μωρό που αρρωσταίνει συχνά έχει αδύναμο ανοσοποιητικό»
Οι συχνές ιώσεις από μόνες τους δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα με το ανοσοποιητικό σύστημα.
Τα μικρά παιδιά έρχονται για πρώτη φορά σε επαφή με πολλούς διαφορετικούς ιούς. Το NHS αναφέρει ότι τα παιδιά εμφανίζουν κατά μέσο όρο περίπου 5–8 κρυολογήματα τον χρόνο, ακριβώς επειδή υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί ιοί απέναντι στους οποίους δεν έχουν ακόμη αναπτύξει ανοσία.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής αναφέρει επίσης ότι τα παιδιά μπορεί να εμφανίσουν περίπου 8–10 κρυολογήματα μέσα στα πρώτα δύο χρόνια, με ακόμη περισσότερα να είναι πιθανά όταν βρίσκονται σε περιβάλλον παιδικής φροντίδας με πολλά άλλα παιδιά.
Αλήθεια: Στα πολύ μικρά μωρά είμαστε περισσότερο προσεκτικοί
Ένα απλό κρυολόγημα σε έναν ενήλικα ή ένα μεγαλύτερο παιδί δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδιο βαθμό ανησυχίας όταν αφορά ένα πολύ μικρό βρέφος.
Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο πυρετός. Το CDC συστήνει άμεση επικοινωνία με επαγγελματία υγείας όταν βρέφος μικρότερο των τριών μηνών έχει θερμοκρασία 38°C ή υψηλότερη. CDC
Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται επίσης όταν υπάρχουν ανησυχητικά συμπτώματα, όπως δυσκολία ή πολύ γρήγορη αναπνοή, σημάδια αφυδάτωσης ή γενικά οποιοδήποτε σοβαρό ή ανησυχητικό σύμπτωμα.
Μύθος: «Βγήκε με βρεγμένα μαλλιά και θα κρυώσει»
Τα βρεγμένα μαλλιά δεν προκαλούν κρυολόγημα ή ίωση. Για να αρρωστήσει ένα παιδί από μια ιογενή λοίμωξη πρέπει να εκτεθεί στον αντίστοιχο ιό.
Αν ένα παιδί βγει έξω με βρεγμένα μαλλιά όταν κάνει κρύο, μπορεί φυσικά να αισθανθεί πιο έντονα το κρύο και να χάσει θερμότητα γρηγορότερα. Αυτό όμως είναι διαφορετικό από το να «κολλήσει» κρυολόγημα.
Με απλά λόγια: τα στεγνά μαλλιά βοηθούν το παιδί να είναι ζεστό και άνετο, όχι να κρατήσει μακριά τους ιούς.
Μύθος: «Περπατά ξυπόλυτο και θα αρρωστήσει»
Άλλη μία πολύ συνηθισμένη φράση: «Βάλε του κάλτσες, θα κρυώσει!».
Το να περπατήσει ένα παιδί ξυπόλυτο πάνω σε ένα κρύο πάτωμα δεν του προκαλεί από μόνο του κρυολόγημα, γρίπη ή άλλη ιογενή λοίμωξη. Οι λοιμώξεις αυτές προκαλούνται από ιούς που μεταδίδονται μεταξύ ανθρώπων.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τη θερμοκρασία. Ένα μωρό ή μικρό παιδί πρέπει να είναι ντυμένο κατάλληλα για τις συνθήκες και να μην παραμένει σε περιβάλλον όπου κρυώνει υπερβολικά. Αλλά το «πάτησε ξυπόλυτο στο πλακάκι και γι’ αυτό έχει συνάχι» δεν αποτελεί επιστημονική εξήγηση μιας ίωσης.
Μύθος: «Το έπιασε ρεύμα και αρρώστησε»
Το ανοιχτό παράθυρο, ο αέρας ή το λεγόμενο «ρεύμα» δεν δημιουργούν έναν αναπνευστικό ιό.
Αντίθετα, ο καλός αερισμός των εσωτερικών χώρων αποτελεί ένα από τα μέτρα που μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της έκθεσης σε αναπνευστικούς ιούς που μεταδίδονται μέσω του αέρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι αφήνουμε ένα μωρό να κρυώνει, αλλά ότι δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε τον καθαρό αέρα ως αιτία μιας ίωσης.
Μύθος: «Αρρώστησε επειδή δεν φορούσε φανελάκι»
Τα επιπλέον ρούχα δεν αποτελούν ασπίδα απέναντι στους ιούς. Ντύνουμε ένα μωρό ανάλογα με τη θερμοκρασία για να βρίσκεται σε θερμική άνεση, όχι επειδή μια επιπλέον στρώση ρούχων μπορεί να εμποδίσει έναν ιό να το μολύνει.
Μάλιστα, ειδικά στον ύπνο, η υπερθέρμανση ενός βρέφους δεν είναι επιθυμητή. Οι οδηγίες ασφαλούς ύπνου δίνουν έμφαση στην αποφυγή υπερβολικά ζεστού περιβάλλοντος και υπερβολικού ντυσίματος.
Μύθος: «Αν βγει έξω τον χειμώνα, θα αρρωστήσει»
Ένα υγιές μωρό δεν χρειάζεται να παραμένει κλεισμένο στο σπίτι απλώς και μόνο επειδή έξω κάνει κρύο.
Το σημαντικό είναι να είναι κατάλληλα ντυμένο και προστατευμένο από ακραίες καιρικές συνθήκες. Από πλευράς μετάδοσης αναπνευστικών ιών, μεγαλύτερη σημασία μπορεί να έχει η στενή επαφή με πολλούς ανθρώπους σε έναν ανεπαρκώς αεριζόμενο εσωτερικό χώρο παρά μια απλή βόλτα έξω.
Μύθος: «Αφού δεν έχει πυρετό, δεν κολλάει»
Ο πυρετός δεν αποτελεί προϋπόθεση για να μεταδίδεται ένας αναπνευστικός ιός.
Ένα παιδί μπορεί να έχει ήπια συμπτώματα –για παράδειγμα συνάχι ή βήχα– ή ακόμη να βρίσκεται σε διαφορετικό στάδιο της λοίμωξης και παρ’ όλα αυτά να μπορεί να μεταδώσει έναν ιό. Το πόσο και για πόσο διάστημα μεταδίδεται εξαρτάται από τον συγκεκριμένο ιό.
Άρα, όταν το μεγαλύτερο αδελφάκι επιστρέφει από το σχολείο με συνάχι, δεν θεωρούμε ότι είναι ασφαλές να φιλά συνεχώς το μωρό μόνο και μόνο επειδή δεν έχει πυρετό.
Μύθος: «Το κρύο γάλα ή το κρύο νερό θα το αρρωστήσει»
Η θερμοκρασία ενός ροφήματος δεν προκαλεί ιογενή λοίμωξη. Ένα παιδί δεν αποκτά κρυολόγημα επειδή ήπιε κάτι κρύο.
Το αν ένα ρόφημα πρέπει να δίνεται και σε ποια θερμοκρασία είναι διαφορετικό ζήτημα και εξαρτάται από την ηλικία, την ασφάλεια και τις διατροφικές ανάγκες του παιδιού.
Αλήθεια: Τα φιλιά μπορούν να μεταδώσουν λοιμώξεις
Εδώ υπάρχει πραγματικός λόγος για περισσότερη προσοχή, ιδιαίτερα με τα νεογέννητα.
Η πολύ στενή επαφή διευκολύνει τη μετάδοση ορισμένων λοιμώξεων. Γι’ αυτό ένα άτομο που είναι άρρωστο δεν είναι καλή ιδέα να φιλά ένα μωρό. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και με τον ιό του απλού έρπητα (HSV): άτομα με ενεργό επιχείλιο έρπητα δεν πρέπει να φιλούν ένα νεογέννητο, καθώς η λοίμωξη από HSV μπορεί να είναι πολύ σοβαρή σε αυτή την ηλικία.
Αλήθεια: Το σχολείο του μεγαλύτερου παιδιού αλλάζει τα δεδομένα στο σπίτι
Δεν είναι το φθινόπωρο από μόνο του που «φέρνει τις αρρώστιες». Με το άνοιγμα των σχολείων, όμως, τα παιδιά έρχονται καθημερινά σε στενή επαφή με πολύ περισσότερους ανθρώπους.
Ένα μεγαλύτερο αδελφάκι μπορεί έτσι να μεταφέρει στο σπίτι έναν αναπνευστικό ιό πριν ακόμη η οικογένεια αντιληφθεί ότι αρρωσταίνει. Γι’ αυτό το πλύσιμο των χεριών μόλις επιστρέφει από το σχολείο, η σωστή υγιεινή όταν βήχει ή φτερνίζεται και η αποφυγή πολύ στενής επαφής με το μωρό όταν έχει συμπτώματα είναι πολύ πιο ουσιαστικά μέτρα από το να ανησυχούμε εάν το μωρό πάτησε ξυπόλυτο στο πάτωμα.
Τι μπορούμε πραγματικά να κάνουμε;
Δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα σπίτι στο οποίο δεν θα μπει ποτέ κανένας ιός – ιδιαίτερα όταν υπάρχουν μεγαλύτερα παιδιά που πηγαίνουν σχολείο.
Μπορούμε όμως να μειώσουμε την πιθανότητα μετάδοσης: καλό πλύσιμο των χεριών πριν αγγίζουμε το μωρό, βήχας και φτέρνισμα στον αγκώνα ή σε χαρτομάντιλο, αποφυγή πολύ στενής επαφής όταν κάποιος είναι άρρωστος και προσοχή στην καθαριότητα αντικειμένων και επιφανειών που αγγίζονται συχνά. CDC
Το σημαντικότερο που πρέπει να θυμόμαστε είναι απλό: τα μωρά δεν αρρωσταίνουν επειδή «τα χτύπησε το κρύο». Αρρωσταίνουν όταν εκτεθούν σε παθογόνους μικροοργανισμούς. Η εποχή, τα σχολεία, οι κλειστοί χώροι και οι περισσότερες επαφές μπορούν να κάνουν τη μετάδοση ευκολότερη – και γι’ αυτό αυτή την περίοδο οι σωστές καθημερινές συνήθειες αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
