Λέτε το όνομα του μωρού σας και περιμένετε να γυρίσει προς το μέρος σας. Μερικές φορές το κάνει αμέσως. Άλλες συνεχίζει να παίζει σαν να μην σας άκουσε. Είναι φυσιολογικό; Και από ποια ηλικία περιμένουμε ένα παιδί να αναγνωρίζει και να ανταποκρίνεται στο όνομά του;
Η ανταπόκριση στο όνομα αποτελεί ένα σημαντικό πρώιμο στοιχείο της κοινωνικής επικοινωνίας και της ανάπτυξης της προσοχής. Ωστόσο, δεν εμφανίζεται από τη μια μέρα στην άλλη ούτε κάθε μωρό ανταποκρίνεται κάθε φορά που το φωνάζουμε.
Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η αναγνώριση του ονόματος αρχίζει αρκετά νωρίς, ενώ η πιο σταθερή συμπεριφορική ανταπόκριση αναμένεται να γίνει εμφανής μέσα στους πρώτους μήνες της ζωής.
Το μωρό μπορεί να αναγνωρίζει το όνομά του πριν αρχίσει να γυρίζει
Ένα ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι η αναγνώριση του ήχου του ονόματος φαίνεται να προηγείται της ξεκάθαρης συμπεριφορικής αντίδρασης.
Μελέτες δείχνουν ότι ήδη από περίπου 4–6 μηνών, τα βρέφη μπορούν να επεξεργάζονται το δικό τους όνομα διαφορετικά από άλλα ονόματα. Έρευνα με βρέφη έξι μηνών έχει καταγράψει τόσο συμπεριφορικές όσο και εγκεφαλικές αντιδράσεις όταν άκουγαν το όνομά τους, ιδιαίτερα όταν αυτό προερχόταν από τη φωνή της μητέρας τους.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ένα μωρό τεσσάρων ή πέντε μηνών πρέπει υποχρεωτικά να γυρίζει κάθε φορά που ακούει το όνομά του.
Η αναγνώριση ενός ηχητικού μοτίβου και η σταθερή αντίδραση σε αυτό είναι δύο διαφορετικά αναπτυξιακά βήματα.
Τι περιμένουμε στους 9 μήνες;
Οι 9 μήνες αποτελούν ένα χρήσιμο σημείο αναφοράς.
Σύμφωνα με τα σημερινά αναπτυξιακά ορόσημα του αμερικανικού CDC, μέχρι το τέλος των 9 μηνών τα περισσότερα μωρά —το CDC ορίζει τα ορόσημά του ως δεξιότητες που εμφανίζονται στο 75% ή περισσότερο των παιδιών— κοιτούν όταν κάποιος φωνάζει το όνομά τους.
Η ανταπόκριση δεν χρειάζεται να είναι θεαματική. Το παιδί μπορεί να γυρίσει το κεφάλι, να κοιτάξει προς τον γονέα ή να διακόψει στιγμιαία αυτό που κάνει.
Και δεν περιμένουμε απαραίτητα ανταπόκριση στο 100% των περιπτώσεων. Ένα μωρό μπορεί να είναι απορροφημένο σε ένα παιχνίδι, κουρασμένο ή να έχει την προσοχή του στραμμένη σε έναν άλλο ήχο.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το γενικό μοτίβο συμπεριφοράς με την πάροδο του χρόνου.
Γιατί είναι σημαντική αυτή η τόσο απλή αντίδραση;
Όταν ένα μωρό ακούει το όνομά του και στρέφεται προς τον άνθρωπο που το φώναξε, συμβαίνουν πολλά περισσότερα από μια απλή αναγνώριση ήχου.
Το παιδί πρέπει να αντιληφθεί το ακουστικό ερέθισμα, να ξεχωρίσει το συγκεκριμένο ηχητικό μοτίβο, να μεταφέρει την προσοχή του και να προσανατολιστεί προς την πηγή του.
Η ικανότητα επιλεκτικής ανταπόκρισης στο όνομα θεωρείται σημαντική για την κοινωνική και γλωσσική ανάπτυξη.
Σταδιακά, το όνομα λειτουργεί σαν ένα μήνυμα προς το παιδί: «Κάποιος προσπαθεί να επικοινωνήσει μαζί μου».
Τι έδειξαν οι μελέτες που παρακολούθησαν παιδιά για χρόνια;
Η ανταπόκριση στο όνομα έχει μελετηθεί ιδιαίτερα στο πλαίσιο της πρώιμης αναπτυξιακής παρακολούθησης.
Σε προοπτική μελέτη, ερευνητές εξέτασαν 156 βρέφη στους 6, 9, 12, 15, 18 και 24 μήνες και στη συνέχεια αξιολόγησαν την ανάπτυξή τους στην ηλικία των 3 ετών.
Τα παιδιά που αργότερα διαγνώστηκαν με διαταραχή αυτιστικού φάσματος ήταν πιθανότερο να μην προσανατολίζονται όταν άκουγαν το όνομά τους από την ηλικία των 9 μηνών, με τη διαφορά να συνεχίζεται έως τους 24 μήνες.
Μια παλαιότερη προοπτική μελέτη βρήκε επίσης ότι στους 12 μήνες όλα τα παιδιά της ομάδας ελέγχου ανταποκρίθηκαν μέσα στις δύο πρώτες φορές που ακούστηκε το όνομά τους. Ωστόσο, το τεστ δεν εντόπισε όλα τα παιδιά που αργότερα παρουσίασαν αναπτυξιακές δυσκολίες.
Και αυτό μας οδηγεί σε μια πολύ σημαντική διευκρίνιση.
Δεν ανταποκρίνεται στο όνομά του: Σημαίνει αυτισμό;
Όχι.
Η μειωμένη ή επίμονα απούσα ανταπόκριση στο όνομα έχει συσχετιστεί σε έρευνες με τον αυτισμό και άλλες αναπτυξιακές δυσκολίες, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση.
Μάλιστα, η έρευνα δείχνει ότι ούτε όλα τα παιδιά που αργότερα διαγιγνώσκονται με αυτισμό παρουσιάζουν αυτό το χαρακτηριστικό.
Μία μόνο περίπτωση κατά την οποία ένα μωρό δεν γύρισε όταν ακούστηκε το όνομά του έχει πολύ περιορισμένη αξία. Μελέτη σε παιδιά 12 μηνών επισημαίνει ακριβώς ότι οι μεμονωμένες συμπεριφορικές αντιδράσεις στο όνομα έχουν περιορισμένη αξιοπιστία και προγνωστική αξία.
Οι ειδικοί ενδιαφέρονται περισσότερο για επίμονες συμπεριφορές και για τη συνολική αναπτυξιακή εικόνα του παιδιού.
Πότε αξίζει να το συζητήσουμε με τον παιδίατρο;
Εάν ένα παιδί πλησιάζει ή έχει περάσει τους 9 μήνες και συστηματικά δεν στρέφεται όταν ακούει το όνομά του, είναι λογικό να αναφερθεί στον παιδίατρο, ιδιαίτερα εάν υπάρχουν και άλλες ανησυχίες σχετικά με την ακοή, την επικοινωνία ή την ανάπτυξή του.
Το ίδιο ισχύει εάν ένα παιδί που προηγουμένως ανταποκρινόταν σταθερά σταματήσει να το κάνει ή παρουσιάσει απώλεια άλλων δεξιοτήτων.
Ο παιδίατρος μπορεί να εξετάσει τη συνολική ανάπτυξη και, όταν χρειάζεται, να προτείνει περαιτέρω αξιολόγηση. Η ακοή είναι επίσης σημαντικό κομμάτι της εικόνας: ένα παιδί που δεν αντιδρά στο όνομά του μπορεί να χρειάζεται αξιολόγηση της ακοής και όχι απαραίτητα αναπτυξιακή διάγνωση.
Δεν χρειάζεται να «τεστάρουμε» συνεχώς το μωρό
Είναι εύκολο ένας γονέας, αφού διαβάσει για ένα αναπτυξιακό ορόσημο, να αρχίσει να φωνάζει επανειλημμένα το όνομα του παιδιού για να ελέγξει εάν θα γυρίσει.
Δεν χρειάζεται.
Πολύ πιο χρήσιμη είναι η παρατήρηση της συμπεριφοράς του παιδιού στη φυσιολογική καθημερινότητά του: όταν παίζετε μαζί, όταν του μιλάτε, όταν βρίσκεστε στο ίδιο δωμάτιο ή όταν προσπαθείτε να τραβήξετε την προσοχή του.
Τα αναπτυξιακά ορόσημα δεν είναι εξετάσεις που ένα μωρό είτε «περνά» είτε «κόβεται». Υπάρχει φυσιολογική διαφοροποίηση από παιδί σε παιδί και οι ειδικοί αξιολογούν πάντοτε τη συνολική εικόνα.
Το βασικό σημείο αναφοράς είναι απλό: η αναγνώριση του ονόματος αρχίζει να αναπτύσσεται ήδη από τους πρώτους μήνες, ενώ μέχρι περίπου τους 9 μήνες τα περισσότερα μωρά αναμένεται να κοιτούν όταν ακούνε το όνομά τους.
Και όπως συμβαίνει με όλα τα αναπτυξιακά ορόσημα, όταν κάτι προβληματίζει έναν γονέα, η συζήτηση με τον παιδίατρο είναι προτιμότερη από την προσπάθεια εξαγωγής συμπερασμάτων από ένα μόνο σημάδι.
