Ένα βότσαλο από την παραλία, ένα τσαλακωμένο χαρτάκι, ένα αυτοκόλλητο που δεν κολλάει πια. Για εμάς μπορεί να μην έχουν καμία χρησιμότητα. Για ένα παιδί, όμως, μπορεί να είναι πραγματικοί «θησαυροί». Γιατί τα παιδιά δένονται τόσο πολύ με ορισμένα αντικείμενα και γιατί το «πέταξέ το» μπορεί να προκαλέσει τόσο έντονη αντίδραση;
Ανοίγετε την τσέπη του μπουφάν του και βρίσκετε τρεις πέτρες, δύο ξυλαράκια και κάτι που μοιάζει με κομμάτι από παλιό αυτοκόλλητο. «Να τα πετάξω;» «ΟΧΙ!» Και κάπως έτσι ανακαλύπτετε ότι αυτό που για εσάς είναι ένα εντελώς ασήμαντο αντικείμενο, για το παιδί σας έχει αξία που δεν είχατε καν φανταστεί. Τα παιδιά μπορούν να δημιουργήσουν ισχυρούς δεσμούς με αντικείμενα που, με τα μάτια ενός ενήλικα, μοιάζουν άχρηστα. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι «υπερβολικά συναισθηματικά» ή ότι δυσκολεύονται να αποχωριστούν τα πράγματά τους. Η σχέση μας με τα αντικείμενα –και ιδιαίτερα με εκείνα που θεωρούμε δικά μας– αρχίζει να διαμορφώνεται πολύ νωρίς.
Γιατί το «δικό μου» έχει μεγαλύτερη αξία;
Η ιδιοκτησία είναι μια πολύ πιο σύνθετη έννοια από όσο φαίνεται.
Από μικρή ηλικία, τα παιδιά αρχίζουν να καταλαβαίνουν ποιο αντικείμενο ανήκει σε ποιον. Σταδιακά αντιλαμβάνονται επίσης ότι το να είσαι ιδιοκτήτης ενός αντικειμένου σου δίνει ορισμένα δικαιώματα πάνω σε αυτό – για παράδειγμα, ότι εσύ αποφασίζεις ποιος μπορεί να το χρησιμοποιήσει.
Και κάπου εκεί συμβαίνει κάτι ακόμη ενδιαφέρον: ένα αντικείμενο μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη αξία απλώς και μόνο επειδή είναι δικό μας.
Στην ψυχολογία και στα οικονομικά υπάρχει ο όρος endowment effect: η τάση να αποδίδουμε μεγαλύτερη αξία σε κάτι όταν μας ανήκει σε σχέση με ένα αντίστοιχο αντικείμενο που δεν είναι δικό μας.
Έρευνες έχουν δείξει ότι στοιχεία αυτής της τάσης εμφανίζονται ήδη στην παιδική ηλικία. Έτσι, εκείνο το βότσαλο δεν είναι απλώς «ένα βότσαλο». Είναι «το δικό μου» βότσαλο – και αυτή η μικρή λέξη μπορεί να αλλάξει πολλά.
Δεν είναι όμως μόνο η ιδιοκτησία
Τα αντικείμενα μπορούν να λειτουργήσουν και σαν μικρές «αποθήκες» αναμνήσεων.
Ένα κοχύλι μπορεί να συνδέεται με τις καλοκαιρινές διακοπές. Ένα εισιτήριο με μια πρώτη επίσκεψη στο θέατρο. Ένα χαρτάκι μπορεί να το έδωσε ο καλύτερος φίλος του παιδιού στο σχολείο.
Η οικονομική ή πρακτική αξία τους μπορεί να είναι σχεδόν μηδενική, όμως η προσωπική τους αξία είναι κάτι τελείως διαφορετικό.
Τα παιδιά μαθαίνουν σταδιακά ότι τα αντικείμενα έχουν ιστορία: από πού προήλθαν, ποιος τα είχε, ποιος τα έδωσε και τι συνέβη όταν τα απέκτησαν. Και αυτή η ιστορία μπορεί να επηρεάσει το πώς αισθάνονται γι’ αυτά.
Γι’ αυτό δύο απολύτως όμοια αντικείμενα δεν είναι πάντοτε πραγματικά «ίδια» στα μάτια ενός παιδιού.
«Θα σου πάρω άλλο» – Γιατί δεν λειτουργεί πάντα για τα παιδιά;
Χάνεται ένα παλιό λούτρινο και λέμε: «Δεν πειράζει, θα αγοράσουμε ένα ίδιο». Μόνο που για το παιδί δεν είναι το ίδιο.
Κλασικές αναπτυξιακές έρευνες έχουν δείξει ότι τα παιδιά μπορεί να προτιμούν το αυθεντικό, αγαπημένο τους αντικείμενο από ένα φαινομενικά πανομοιότυπο αντίγραφο. Η αξία του αντικειμένου, δηλαδή, δεν βρίσκεται μόνο στα φυσικά χαρακτηριστικά του αλλά και στην προσωπική του ιστορία.
Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές με αγαπημένα λούτρινα ή κουβερτούλες, αλλά η ίδια βασική ιδέα μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε γιατί ένα παιδί δεν ενθουσιάζεται όταν του προτείνουμε να αντικαταστήσουμε τον «θησαυρό» του με κάτι που εμείς θεωρούμε καλύτερο.
Δεν είναι σκουπίδια…
Αν το παιδί θέλει να κρατήσει μια πέτρα από μια εκδρομή, δεν χρειάζεται να συμφωνούμε ότι πρόκειται για ανεκτίμητο κειμήλιο. Μπορούμε όμως να αναγνωρίσουμε ότι για εκείνο κάτι σημαίνει.
Αντί για «πέταξέ το, δεν χρησιμεύει πουθενά», μπορούμε να ρωτήσουμε:
- «Τι σου αρέσει σε αυτό;»
- «Πού το βρήκες;»
- «Θέλεις να το κρατήσεις επειδή σου θυμίζει κάτι;»
Οι απαντήσεις μπορεί να μας εκπλήξουν. Κάποιες φορές θα υπάρχει μια ολόκληρη ιστορία πίσω από το αντικείμενο. Άλλες φορές, βέβαια, το παιδί απλώς θα θέλει να κρατήσει… μια ωραία πέτρα. Και αυτό επίσης, μετρά.
Παιδιά & αντικείμενα: Όταν οι «θησαυροί» αρχίζουν να καταλαμβάνουν το σπίτι
Φυσικά, δεν χρειάζεται να μετατρέψουμε το παιδικό δωμάτιο σε αποθήκη για κάθε ξυλαράκι που βρέθηκε στον δρόμο.
Μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα συγκεκριμένο κουτί ή συρτάρι για τους μικρούς «θησαυρούς» του παιδιού. Όταν γεμίσει, μπορούμε να τους ξαναδούμε μαζί και το ίδιο το παιδί να αποφασίσει ποια θέλει ακόμη να κρατήσει.
Έτσι, το βοηθάμε να μάθει να επιλέγει και να αποχωρίζεται αντικείμενα χωρίς να αποφασίζουμε εμείς αυθαίρετα τι έχει και τι δεν έχει αξία.
Κυρίως, όμως, καλό είναι να αποφεύγουμε να πετάμε κρυφά πράγματα που ξέρουμε ότι θεωρεί σημαντικά.
Γιατί το τσαλακωμένο χαρτάκι που εμείς βλέπουμε πάνω στο γραφείο μπορεί πράγματι να μην αξίζει τίποτα. Αλλά μπορεί επίσης να είναι το χαρτάκι που του έδωσε ο φίλος του την πρώτη ημέρα στο καινούργιο σχολείο. Και τότε, ξαφνικά, δεν είναι καθόλου «άχρηστο»…
Πηγή:imommy.gr
