Χωρίς αμφιβολία, τα συναισθήματα είναι ένα από τα πιο σημαντικά κομμάτια της καθημερινότητας ενός παιδιού. Ο θυμός, ο φόβος και η λύπη δεν είναι «κακά» συναισθήματα που πρέπει να αποφεύγονται. Είναι φυσιολογικές αντιδράσεις και το παιδί χρειάζεται χρόνο, ασφάλεια και έναν ενήλικα κοντά του για να μάθει να τα κατανοεί και να τα διαχειρίζεται. Άλλωστε, σύμφωνα με την American Psychological Association η συναισθηματική ανάπτυξη περιλαμβάνει σταδιακά την ικανότητα του παιδιού να βιώνει, να εκφράζει, να αναγνωρίζει και να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του.
Ποιο είναι το πρώτο βήμα;
Το πρώτο βήμα είναι να δώσουμε όνομα στο συναίσθημα. Για παράδειγμα, μπορούμε να πούμε: «βλέπω ότι είσαι πολύ θυμωμένος επειδή σταμάτησε το παιχνίδι» ή «μάλλον φοβήθηκες όταν άκουσες αυτόν τον δυνατό ήχο». Μ’ αυτόν τον τρόπο το παιδί αρχίζει να συνδέει αυτό που νιώθει με μια λέξη και σταδιακά αποκτά ένα λεξιλόγιο για να εκφράζεται. Η APA προτείνει στους γονείς να βοηθούν τα παιδιά να αναγνωρίζουν και να ονομάζουν τα συναισθήματά τους, ιδιαίτερα σε στιγμές που είναι ήρεμα και μπορούν να συζητήσουν.
Όταν το παιδί θυμώνει…
Ο θυμός συχνά εκφράζεται μέσα από φωνές, κλάμα, χτυπήματα ή έντονη αντίδραση, ιδιαίτερα όταν το παιδί δεν έχει ακόμη τις λέξεις για να πει αυτό που χρειάζεται. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το συναίσθημα χωρίς να επιτρέψουμε μια επιθετική συμπεριφορά: «καταλαβαίνω ότι είσαι πολύ θυμωμένος/η. Είναι εντάξει να θυμώνεις, αλλά δεν είναι όμορφο να χτυπάς». Στη συνέχεια, μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί να βρει έναν ασφαλή τρόπο εκτόνωσης, όπως λίγες βαθιές αναπνοές, λίγη κίνηση ή ακόμη ένα διάλειμμα μέχρι να ηρεμήσει.
Όταν φοβάται…
Ο φόβος χρειάζεται αποδοχή και όχι κοροϊδία ή υποτίμηση. Αντί για «δεν υπάρχει λόγος να φοβάσαι», μπορούμε να πούμε: «βλέπω ότι κάτι σε φόβισε. Θέλεις να μου πεις τι σκέφτηκες εκείνη τη στιγμή;»
Έτσι το παιδί νιώθει ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς να κριθεί. Η UNICEF τονίζει τη σημασία της ήρεμης παρουσίας, της ακρόασης και της διαβεβαίωσης ότι τα συναισθήματα του παιδιού είναι φυσιολογικά.
Όταν είναι λυπημένο…
Η λύπη δεν χρειάζεται πάντα «διόρθωση». Μερικές φορές το παιδί χρειάζεται απλώς κάποιο άτομο να το ακούσει και να μείνει κοντά του. Φράσεις όπως «είναι εντάξει να κλαις», «είμαι εδώ μαζί σου» ή «θέλεις να μου πεις τι σε στενοχώρησε;» δημιουργούν χώρο για έκφραση.
Η UNICEF επισημαίνει ότι τα παιδιά χρειάζεται να μπορούν να εκφράζουν τη λύπη τους χωρίς να ακούν ότι «δεν πρέπει να κλαίνε» ή ότι πρέπει να είναι πάντα δυνατά.
Τελικά, το παιδί μαθαίνει τα συναισθήματα όχι μόνο μέσα από όσα του λέμε, αλλά κυρίως μέσα από όσα βλέπει σε εμάς. Όταν ο γονιός/φροντιστής μπορεί να πει «είμαι εκνευρισμένος, θα πάρω λίγο χρόνο να ηρεμήσω», δείχνει στην πράξη ότι όλα τα συναισθήματα είναι αποδεκτά, αλλά υπάρχουν ασφαλείς και κατάλληλοι τρόποι να τα εκφράζουμε.
Η σταθερή, ζεστή σχέση με έναν υποστηρικτικό ενήλικα βοηθά το παιδί να αναπτύξει σταδιακά την ικανότητα αυτορρύθμισης.
Γράφει η Χριστίνα Γεωργίου
