Όταν ο κόσμος δεν λειτουργεί ακριβώς όπως τον περίμενε, το μωρό δεν μένει απλώς έκπληκτο. Ο εγκέφαλός του φαίνεται να εκμεταλλεύεται αυτή την έκπληξη ως μια πολύτιμη ευκαιρία για μάθηση.
Τα μωρά μπορεί να μην μπορούν ακόμη να μας εξηγήσουν τι περιμένουν να συμβεί, όμως δημιουργούν συνεχώς προσδοκίες για τον κόσμο γύρω τους. Μαθαίνουν ότι ένα αντικείμενο που αφήνουμε από τα χέρια μας πέφτει, ότι ορισμένες πράξεις έχουν συγκεκριμένα αποτελέσματα, αλλά και ότι οι άνθρωποι τείνουν να συμπεριφέρονται με σχετικά προβλέψιμους τρόπους. Τι συμβαίνει, όμως, όταν κάτι ανατρέπει αυτές τις προσδοκίες; Νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cognition δείχνει ότι η έκπληξη μπορεί να λειτουργεί σαν ένα είδος «σήματος» προς τον εγκέφαλο του μωρού.
Όταν οι άνθρωποι κάνουν το απροσδόκητο
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν τρία πειράματα με βρέφη ηλικίας 16 έως 19 μηνών. Τα μωρά παρακολούθησαν έναν άνθρωπο να συμπεριφέρεται απέναντι σε ένα αντικείμενο είτε με έναν αναμενόμενο είτε με έναν απροσδόκητο τρόπο.
Σε ένα από τα πειράματα, για παράδειγμα, η συναισθηματική αντίδραση του ατόμου ταίριαζε με το αντικείμενο που έβλεπε ή, αντίθετα, ήταν αναπάντεχη. Στα άλλα πειράματα, τα μωρά παρακολούθησαν ένα άτομο που αρχικά έδειχνε σταθερή προτίμηση σε ένα από δύο αντικείμενα και στη συνέχεια είτε διατηρούσε αυτή την προτίμηση είτε ξαφνικά την άλλαζε.
Στη συνέχεια, οι επιστήμονες εξέτασαν τι είχαν μάθει τα βρέφη για το αντικείμενο ή για τον άνθρωπο που συμμετείχε σε αυτό που μόλις είχαν παρακολουθήσει.
Και τότε φάνηκε κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον: όταν είχε προηγηθεί η «παραβίαση» μιας προσδοκίας, τα μωρά μάθαιναν καλύτερα πληροφορίες για το αντικείμενο και, σε κάποιο βαθμό, για το ίδιο το άτομο που είχε εμπλακεί στο απροσδόκητο γεγονός.
Η έκπληξη τραβά την προσοχή
Για ένα μωρό, ο κόσμος είναι γεμάτος πληροφορίες. Δεν είναι όμως δυνατόν να δίνει την ίδια προσοχή σε όλα. Ένας τρόπος με τον οποίο ο αναπτυσσόμενος εγκέφαλος φαίνεται να «αποφασίζει» τι αξίζει περισσότερη διερεύνηση είναι να εντοπίζει τις στιγμές κατά τις οποίες αυτό που συμβαίνει δεν συμφωνεί με όσα είχε προβλέψει.
Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι τα βρέφη δίνουν μεγαλύτερη προσοχή και μαθαίνουν περισσότερα για ένα αντικείμενο όταν αυτό κάνει κάτι που δεν περίμεναν – για παράδειγμα, όταν φαίνεται να αψηφά τους φυσικούς κανόνες που έχουν ήδη αρχίσει να κατανοούν. Η νέα έρευνα προχωρά ένα βήμα παραπέρα, υποδεικνύοντας ότι ένας αντίστοιχος μηχανισμός μπορεί να λειτουργεί και στον κοινωνικό κόσμο του μωρού.
Με άλλα λόγια, η έκπληξη δεν σημαίνει απλώς «αυτό ήταν περίεργο». Μπορεί να δημιουργεί μια ευκαιρία ώστε το μωρό να αναθεωρήσει όσα νόμιζε ότι γνώριζε και να αναζητήσει νέες πληροφορίες.
Χρειάζεται, λοιπόν, να κάνουμε συνέχεια εκπλήξεις στο μωρό;
Όχι – και αυτό είναι σημαντικό, λένε οι ειδικοί. Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι οι γονείς πρέπει σκόπιμα να κάνουν την καθημερινότητα του μωρού απρόβλεπτη για να το βοηθήσουν να μάθει.
Η σταθερότητα και η προβλεψιμότητα εξακολουθούν να είναι σημαντικές στη ζωή ενός μικρού παιδιού. Αυτό που μας αποκαλύπτει η έρευνα είναι ότι όταν το απροσδόκητο προκύπτει φυσικά, ο εγκέφαλος του μωρού φαίνεται να είναι έτοιμος να το αξιοποιήσει.
Κάθε μικρή ανατροπή μιας προσδοκίας μπορεί να γεννά ένα σιωπηλό «γιατί;». Και πολύ πριν το παιδί μπορέσει να κάνει αυτή την ερώτηση με λέξεις, ο εγκέφαλός του έχει ήδη αρχίσει να ψάχνει την απάντηση.
Πηγή:in.gr
