«Πέντε λεπτά ακόμα». «Δέκα λεπτά ακόμα και τέλος!»
Είναι ίσως δύο από τις πιο συνηθισμένες φράσεις που ακούγονται σήμερα σ’ ένα σπίτι με παιδιά. Είναι γεγονός πως το κινητό, το tablet και οι υπόλοιπες οθόνες έχουν πλέον ενταχθεί στην καθημερινότητα των παιδιών, από την ψυχαγωγία και το παιχνίδι μέχρι την επικοινωνία και, σε αρκετές περιπτώσεις, τη σχολική δραστηριότητα.
Το ερώτημα που απασχολεί πολλούς γονείς είναι ένα: Πόσο είναι πολύ;
Η απάντηση, ωστόσο, δεν βρίσκεται μόνο στον αριθμό των ωρών που περνά ένα παιδί μπροστά στην οθόνη. Εξίσου σημαντικό είναι να εξετάζεται τι κάνει το παιδί στην οθόνη, γιατί τη χρησιμοποιεί και κυρίως τι αφήνει πίσω του εξαιτίας αυτής της χρήσης.
Δεν μετράει μόνο το ρολόι
Η παιδοψυχίατρος και ερευνήτρια Jacqueline Nesi έχει επισημάνει ότι η συζήτηση γύρω από την τεχνολογία και τα παιδιά δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά στον χρόνο χρήσης. Σημασία έχει και το πώς η ψηφιακή δραστηριότητα εντάσσεται στη ζωή του παιδιού. Η παγκόσμια ψηφιακή πλατφόρμα UNICEF Parenting και η ερευνήτρια Jacqueline Nesi, αναφέρουν πως ένα παιδί που χρησιμοποιεί το κινητό του για κάποια ώρα μέσα στην ημέρα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει πρόβλημα. Η κατάσταση γίνεται περισσότερο ανησυχητική όταν η χρήση αρχίζει να επηρεάζει άλλες βασικές πλευρές της καθημερινότητας.
Για παράδειγμα, οι γονείς μπορούν να αναρωτηθούν:
- Κοιμάται επαρκώς το παιδί ή μένει ξύπνιο για να χρησιμοποιήσει το κινητό;
- Επηρεάζεται η σχολική του καθημερινότητα;
- Έχει περιορίσει το παιχνίδι, την άσκηση ή άλλες δραστηριότητες που προηγουμένως απολάμβανε;
- Αποφεύγει την οικογένεια ή τους φίλους προκειμένου να βρίσκεται στην οθόνη;
- Υπάρχουν καθημερινές συγκρούσεις κάθε φορά που πρέπει να σταματήσει τη χρήση;
- Το κινητό έχει γίνει η βασική ή σχεδόν μοναδική πηγή ψυχαγωγίας;
Όταν η ψηφιακή χρήση αρχίζει να εκτοπίζει τον ύπνο, την κοινωνική επαφή, τη σχολική ζωή ή άλλες δραστηριότητες, τότε το ζήτημα δεν είναι πλέον απλώς «πόσες ώρες βλέπει οθόνη».
Οι κανόνες λειτουργούν καλύτερα όταν υπάρχει εξήγηση
Η UNICEF δίνει έμφαση στη σημασία των ορίων, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο αυτά τίθενται. Οι γονείς μπορούν να συμφωνούν με τα παιδιά σε κανόνες για τη χρήση της τεχνολογίας και να εξηγούν με απλό τρόπο γιατί υπάρχουν αυτοί οι κανόνες.
Το «κλείσε το κινητό επειδή το λέω εγώ» μπορεί να μετατρέψει εύκολα μια καθημερινή διαδικασία σε σύγκρουση.
Αντίθετα, ένας κανόνας όπως «το κινητό μένει έξω από το υπνοδωμάτιο το βράδυ για να κοιμηθούμε καλύτερα» δίνει στο παιδί έναν λόγο που μπορεί να κατανοήσει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε κανόνας πρέπει να αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Τα όρια παραμένουν ευθύνη των γονιών. Η συμμετοχή όμως του παιδιού στη συζήτηση μπορεί να κάνει τους κανόνες πιο κατανοητούς και πιο εύκολο να εφαρμοστούν στην καθημερινότητα.
Το παράδειγμα ξεκινά από τους μεγάλους
Υπάρχει όμως και μια άλλη παράμετρος που συχνά περνά απαρατήρητη: η συμπεριφορά των ίδιων των γονιών. Είναι δύσκολο να πείσει ένας γονιός το παιδί να αφήσει το κινητό στο τραπέζι, όταν ο ίδιος απαντά συνεχώς σε μηνύματα ή ελέγχει τις ειδοποιήσεις του την ώρα του φαγητού.
Τα παιδιά παρατηρούν όχι μόνο αυτά που τους λέμε, αλλά και αυτά που κάνουμε. Γι’ αυτό και η δημιουργία οικογενειακών κανόνων μπορεί να αφορά ολόκληρη την οικογένεια. Για παράδειγμα, συγκεκριμένες ώρες χωρίς κινητά, γεύματα χωρίς οθόνες ή μια κοινή βραδινή ρουτίνα μπορούν να λειτουργήσουν διαφορετικά όταν ισχύουν για όλους.
Πότε πρέπει να προβληματιστεί ένας γονιός;
Δεν υπάρχει ένα μοναδικό σημάδι που να αποδεικνύει ότι ένα παιδί έχει «πρόβλημα με το κινητό». Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η επίμονη αλλαγή στη συμπεριφορά και στην καθημερινή λειτουργικότητα.
Εάν το παιδί αρχίζει συστηματικά να κοιμάται λιγότερο, παραμελεί δραστηριότητες, απομακρύνεται από ανθρώπους του περιβάλλοντός του ή παρουσιάζει έντονες αντιδράσεις όταν απομακρύνεται από την οθόνη, αξίζει να διερευνηθεί τι συμβαίνει.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο στόχος δεν είναι απαραίτητα να εξαφανιστεί η τεχνολογία από τη ζωή του παιδιού. Είναι να βρεθεί μια ισορροπία που να επιτρέπει τη χρήση της χωρίς να αντικαθιστά βασικές ανάγκες της παιδικής ηλικίας.
Τι μπορούν να κάνουν πρακτικά οι γονείς
Οι ειδικοί προτείνουν η συζήτηση για την τεχνολογία να ξεκινά πριν εμφανιστούν σοβαρές συγκρούσεις.
Μερικές πρακτικές κινήσεις είναι:
- Να υπάρχουν συγκεκριμένες ώρες και χώροι όπου δεν χρησιμοποιούνται οθόνες.
- Να αποφεύγεται η χρήση κινητού λίγο πριν από τον ύπνο.
- Να γνωρίζουν οι γονείς ποιες εφαρμογές, παιχνίδια και πλατφόρμες χρησιμοποιεί το παιδί.
- Να συζητούν με το παιδί για όσα βλέπει και για τις εμπειρίες του στο διαδίκτυο.
- Να υπάρχουν εναλλακτικές δραστηριότητες, όπως παιχνίδι, άθληση, διάβασμα και χρόνος με φίλους.
- Να εφαρμόζουν και οι ίδιοι οι γονείς τους οικογενειακούς κανόνες για την τεχνολογία.
Το σημαντικότερο ίσως είναι να μην αντιμετωπίζεται το κινητό ως «εχθρός». Η τεχνολογία αποτελεί πλέον μέρος της ζωής των παιδιών και η ζητούμενη λύση δεν είναι απαραίτητα η πλήρης απαγόρευσή της.
Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό: Μήπως η οθόνη αρχίζει να παίρνει τη θέση του ύπνου, του παιχνιδιού, της επικοινωνίας και της πραγματικής ζωής;
Εκεί βρίσκεται και η ουσία της συζήτησης για την ψηφιακή καθημερινότητα των παιδιών.
Γράφει η Χριστίνα Γεωργίου
