Έντονο προβληματισμό προκαλεί η εικόνα που καταγράφεται στην Κύπρο όσον αφορά τα νέα περιστατικά παιδικού καρκίνου, καθώς τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξητική τάση, η οποία δεν εμφανίζεται στον ίδιο βαθμό σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (IARC-WHO), την ώρα που οι θάνατοι από καρκίνο παρουσιάζουν τάσεις σταθεροποίησης, τα νέα περιστατικά στις μικρότερες ηλικίες αυξάνονται. Πρόκειται για μια εξέλιξη που δημιουργεί εύλογα ερωτήματα ως προς τους παράγοντες που ενδεχομένως βρίσκονται πίσω από αυτή την εικόνα.
Μιλώντας στον «Φιλελεύθερο», ο Καθηγητής Περιβαλλοντικής Υγείας και Διευθυντής στο Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, Κωνσταντίνος Μακρής, χαρακτήρισε την αύξηση ένα σοβαρό «καμπανάκι», επισημαίνοντας παράλληλα ότι μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν σαφείς απαντήσεις για τα αίτιά της.
Τα διαθέσιμα δεδομένα αφορούν το σύνολο της Κύπρου και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να οδηγήσουν σε ασφαλή συμπεράσματα για το κατά πόσο το φαινόμενο είναι εντονότερο σε συγκεκριμένες πόλεις ή γεωγραφικές περιοχές.
Μεταξύ των συχνότερων μορφών καρκίνου που εμφανίζονται στις ηλικίες από 0 έως 19 ετών βρίσκονται η λευχαιμία, το μη-Hodgkin λέμφωμα, καθώς και οι καρκίνοι του εγκεφάλου και του κεντρικού νευρικού συστήματος. Αυτό που προβληματίζει ιδιαίτερα είναι πως, αντί να παρατηρείται σταθεροποίηση των νέων περιστατικών κατά την τελευταία δεκαετία, καταγράφεται αύξηση.
Οι επιστήμονες στρέφουν πλέον την προσοχή τους σε παράγοντες που συνδέονται με το περιβάλλον και την καθημερινότητα. Μεταξύ όσων εξετάζονται βρίσκονται η έκθεση σε ακτινοβολία και χημικές ουσίες, τα φυτοφάρμακα, η διατροφή, η παχυσαρκία και ο τρόπος ζωής. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως κάποιος από αυτούς τους παράγοντες ευθύνεται για την αύξηση στην Κύπρο.
Όπως εξηγεί ο κ. Μακρής, οι γενετικοί παράγοντες από μόνοι τους δύσκολα μπορούν να εξηγήσουν μια σημαντική μεταβολή μέσα σε μόλις μία ή δύο δεκαετίες. Για τον λόγο αυτό θεωρεί σημαντικό η έρευνα να επεκταθεί στις συνολικές εκθέσεις που δέχεται ένα παιδί από τη σύλληψη και καθ’ όλη τη διάρκεια της ανάπτυξής του.
Στο πλαίσιο αυτό ιδιαίτερη σημασία αποκτά το λεγόμενο «εκθεσίωμα», δηλαδή το σύνολο των περιβαλλοντικών εκθέσεων και συνηθειών που συνοδεύουν έναν άνθρωπο. Σε αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η ποιότητα του αέρα και του νερού, η διατροφή, η σωματική δραστηριότητα, οι ακτινοβολίες και η επαφή με διάφορες χημικές ουσίες.
Το μεγάλο πρόβλημα για την Κύπρο είναι η απουσία συστηματικής συλλογής τέτοιων πληροφοριών, γεγονός που δυσκολεύει την επιστημονική κοινότητα να διερευνήσει σε βάθος τι βρίσκεται πίσω από την αύξηση των περιστατικών και, κατ’ επέκταση, να διαμορφώσει στοχευμένες πολιτικές πρωτοβάθμιας πρόληψης.
Ο Κωνσταντίνος Μακρής εισηγείται, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία παρατηρητηρίων υγείας και παιδικού εκθεσιώματος, μέσα από τα οποία θα καταγράφονται σε βάθος χρόνου οι παράγοντες στους οποίους εκτίθενται τα παιδιά. Με αυτό τον τρόπο θα μπορούσαν μελλοντικά να γίνονται συγκρίσεις μεταξύ των δεδομένων παιδιών που νόσησαν και εκείνων που παρέμειναν υγιή.
Το μήνυμα που προκύπτει είναι πως η αύξηση δεν πρέπει να οδηγήσει σε αυθαίρετα συμπεράσματα για τις αιτίες της, αλλά αποτελεί ένα δεδομένο που απαιτεί περισσότερη έρευνα, συστηματική καταγραφή και οργανωμένη πρόληψη, ώστε να δοθούν επιστημονικά τεκμηριωμένες απαντήσεις.
