Με μικρές αλλαγές στον τρόπο που θέτουμε όρια, μπορούμε να κερδίσουμε τη συνεργασία του παιδιού μας, να ενισχύσουμε την αυτοπεποίθησή του και να βιώνουμε όλοι μαζί καθημερινά, πιο ήρεμες στιγμές.
Η θέσπιση ορίων είναι μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για κάθε γονιό. Κάποιοι τα συνδέουν με την αυστηρότητα ή την τιμωρία, ενώ άλλοι φοβούνται ότι τα ξεκάθαρα όρια, θα απομακρύνουν το παιδί. Η επιστήμη όμως δείχνει κάτι διαφορετικό: όταν τα όρια είναι σαφή και εφαρμόζονται με συνέπεια, προσφέρουν στο παιδί ένα ασφαλές πλαίσιο και βοηθούν στην ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης και της συναισθηματικής του ισορροπίας. Με άλλα λόγια, τα όρια δεν είναι εμπόδιο αλλά εργαλείο για μια σχέση γεμάτη εμπιστοσύνη και συνεργασία.
Γιατί τα παιδιά χρειάζονται απαραίτητα όρια
Από αναπτυξιακή σκοπιά, το παιδί δεν διαθέτει έμφυτη την ικανότητα της αυτορρύθμισης. Ο προμετωπιαίος φλοιός, που σχετίζεται με τον έλεγχο των παρορμήσεων και τη λήψη αποφάσεων, ωριμάζει σταδιακά μέχρι και την πρώιμη ενήλικη ζωή.
Σύμφωνα με έρευνα, το δημοκρατικό (authoritative) γονεϊκό στυλ – υψηλά επίπεδα ζεστασιάς σε συνδυασμό με σαφή όρια – συνδέεται με μεγαλύτερη αυτοεκτίμηση, καλύτερες κοινωνικές δεξιότητες και υψηλότερη ακαδημαϊκή επίδοση στα παιδιά.
Τα όρια εν συντομία, προσφέρουν:
- Αίσθημα ασφάλειας
- Προβλεψιμότητα
- Δομή
- Κατανόηση των κοινωνικών κανόνων
Χωρίς όρια, το παιδί βιώνει σύγχυση. Με πολύ αυστηρά όρια, βιώνει φόβο. Η ισορροπία επομένως, είναι το ζητούμενο.
Γιατί οι φωνές δεν λειτουργούν μακροπρόθεσμα
Όταν οι γονείς υψώνουν τη φωνή τους, το σώμα του παιδιού μπαίνει σε «λειτουργία συναγερμού» και το παιδί αμύνεται.
Η θεωρία της κοινωνικής μάθησης του Albert Bandura (Καναδός ψυχολόγος), υποστηρίζει ότι τα παιδιά μαθαίνουν κυρίως μέσω της μίμησης. Αν το μοντέλο επίλυσης των συγκρούσεων είναι η ένταση, αυτόν τον τρόπο θα υιοθετήσουν.
Βραχυπρόθεσμα, η φωνή μπορεί να φέρει συμμόρφωση. Μακροπρόθεσμα, όμως, υπονομεύει τη συνεργασία και τη σχέση εμπιστοσύνης.
Πώς θέτουμε όρια χωρίς φωνές
Σύνδεση πριν τη διόρθωση
Πριν προσπαθήσουμε να διορθώσουμε μια συμπεριφορά, χρειάζεται να αναγνωρίσουμε το συναίσθημα: «Ξέρω ότι θέλεις να συνεχίσεις το παιχνίδι και είναι δύσκολο να σταματήσεις».
Η συναισθηματική επικύρωση δεν σημαίνει αποδοχή της συμπεριφοράς, αλλά κατανόηση της εμπειρίας του παιδιού.
Σαφές και σύντομο μήνυμα
Τα όρια χρειάζονται λιγότερα λόγια και σταθερό τόνο: «Δεν χτυπάμε», «το tablet κλείνει τώρα».
Η υπερβολικές εξηγήσεις συχνά αποδυναμώνουν το μήνυμα.
Συνέπεια
Η ασυνέπεια δημιουργεί σύγχυση. Αν ένα όριο αλλάζει ανάλογα με τη διάθεση του γονέα, το παιδί θα συνεχίσει να δοκιμάζει για να δει τι επιτρέπεται και τι όχι.
Λογικές συνέπειες
Αντί να τιμωρούμε, συνδέουμε τις συνέπειες με όσα κάνει το παιδί:
- Πετάει παιχνίδια; Τα παιχνίδια μπαίνουν προσωρινά στην άκρη.
- Καθυστερούμε το πρωί; Χάνουμε λίγο χρόνο από τις δραστηριότητες πριν το σχολείο.
Έτσι, τα παιδιά μαθαίνουν να είναι υπεύθυνα και κατανοούν τα όρια, χωρίς να φοβούνται.
Όρια: Τι κάνουμε όταν το παιδί αντιδρά
Η αντίδραση δεν σημαίνει αποτυχία. Σημαίνει ότι το παιδί δοκιμάζει τα όρια και αυτό είναι αναπτυξιακά φυσιολογικό, ειδικά στην προσχολική ηλικία και στην προεφηβεία.
Η σταθερότητα σε συνδυασμό με μια ήρεμη στάση, ενισχύει τη συναισθηματική ρύθμιση και μειώνει σταδιακά τις συγκρούσεις.
Η έρευνα δείχνει ότι τα παιδιά συνεργάζονται περισσότερο όταν νιώθουν σύνδεση. Ο καθημερινός ποιοτικός χρόνος με τα παιδιά– ακόμη και 10-15 λεπτά πλήρους προσοχής – μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις αντιδραστικές συμπεριφορές.
