Πολλοί γονείς το ζουν με τον ίδιο τρόπο:
Το παιδί παίζει πολύ.
Εκνευρίζεται όταν το σταματάτε.
Σκέφτεται το παιχνίδι ακόμη κι όταν δεν παίζει.
Και κάπου εκεί γεννιέται η ερώτηση:
«Έχει εθιστεί;»
Η αλήθεια είναι ότι τα περισσότερα παιδιά που παίζουν πολλές ώρες δεν έχουν διαταραχή.
Αλλά υπάρχει πράγματι μια κατάσταση που η ιατρική αναγνωρίζει πλέον επίσημα.
Λέγεται Gaming Disorder (Διαταραχή Παιχνιδιού) — και δεν αφορά τις ώρες.
Αφορά τον έλεγχο.
Τι είναι το Gaming Disorder
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει εντάξει τη διαταραχή στο ICD-11.
Δεν σημαίνει «παίζει πολύ».
Σημαίνει ότι το gaming έχει αρχίσει να κυριαρχεί στη ζωή του παιδιού σε βαθμό που βλάπτει τη λειτουργικότητά του.
Η διάγνωση τίθεται όταν για τουλάχιστον 12 μήνες υπάρχουν:
-
Απώλεια ελέγχου
Δεν μπορεί να σταματήσει παρότι του ζητείται ή παρότι το θέλει. -
Προτεραιότητα στο παιχνίδι έναντι όλων των άλλων
Τοποθετείται πάνω από σχολείο, φίλους, ύπνο, φαγητό. -
Συνέχιση παρά τις συνέπειες
Συνεχίζει ακόμη κι όταν πέφτουν οι βαθμοί, δημιουργούνται συγκρούσεις ή προβλήματα υγείας.
Χωρίς αυτά, μιλάμε για υπερβολική χρήση — όχι για διαταραχή.
Γιατί τα παιχνίδια επηρεάζουν τόσο έντονα τον εγκέφαλο
Τα σύγχρονα online παιχνίδια δεν είναι όπως παλιά.
Είναι σχεδιασμένα γύρω από ψυχολογικούς μηχανισμούς:
επίπεδα (levels)
ανταμοιβές
skins
αποστολές
καθημερινά challenges
κοινωνική ομάδα (clan/guild)
Κάθε επιτυχία ενεργοποιεί το σύστημα ντοπαμίνης — το ίδιο σύστημα που ενεργοποιείται:
στη ζάχαρη
στον τζόγο
στα social media
Ο εγκέφαλος του εφήβου είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος σε αυτό.
Η περιοχή αυτοελέγχου (προμετωπιαίος φλοιός) ωριμάζει τελευταία.
Άρα έχουμε:
ισχυρή ανταμοιβή + ακόμη ανώριμο φρένο.
Πότε ΔΕΝ είναι εθισμός
Ένα παιδί μπορεί να παίζει 3–4 ώρες την ημέρα και να είναι απολύτως λειτουργικό αν:
πηγαίνει κανονικά σχολείο
κοιμάται επαρκώς
συναντά φίλους
έχει ενδιαφέροντα
μπορεί να σταματήσει όταν χρειάζεται
Η ένταση της σύγκρουσης στο σπίτι δεν είναι διάγνωση.
Πολλά παιδιά αντιδρούν απλώς επειδή διακόπτεται κάτι ευχάριστο.
Σημάδια που δείχνουν πιθανή διαταραχή
Εδώ αρχίζουμε να ανησυχούμε:
παίζει κρυφά τη νύχτα
λέει συστηματικά ψέματα για τον χρόνο
εγκαταλείπει δραστηριότητες που αγαπούσε
αδιαφορεί για φίλους εκτός παιχνιδιού
πτώση σχολικής επίδοσης
έντονος θυμός ή πανικός όταν σταματά
παραμελεί φαγητό ή υγιεινή
σκέφτεται το παιχνίδι όλη μέρα
Το πιο χαρακτηριστικό:
δεν απολαμβάνει πλέον το παιχνίδι — αλλά δεν μπορεί να μην παίξει.
Γιατί ο καβγάς χειροτερεύει την κατάσταση
Όταν το gaming γίνει η βασική πηγή:
επιτυχίας
ταυτότητας
κοινωνικής αποδοχής
η απότομη απαγόρευση βιώνεται από τον εγκέφαλο σαν απώλεια κοινωνικού περιβάλλοντος.
Τότε ο έφηβος:
κρύβεται
παίζει μυστικά
ξενυχτά
Δεν είναι ανυπακοή.
Είναι προσπάθεια να διατηρήσει κάτι που ο εγκέφαλός του θεωρεί απαραίτητο.
Τι βοηθά πραγματικά
1. Σταθερό πρόγραμμα (όχι διαπραγμάτευση κάθε μέρα)
Συγκεκριμένες ώρες παιχνιδιού.
2. Όχι «παίξε όσο θες το Σαββατοκύριακο»
Απορρυθμίζει πλήρως τον ύπνο και τη Δευτέρα ξεκινά νέος κύκλος έντασης.
3. Εναλλακτική δραστηριότητα
Δεν αφαιρούμε απλώς το gaming.
Χρειάζεται κάτι που δίνει:
πρόοδο
δεξιότητα
αναγνώριση
(αθλητισμός, μουσική, ομαδική δραστηριότητα)
4. Συσκευές εκτός υπνοδωματίου τη νύχτα
Η πιο αποτελεσματική πρακτική παρέμβαση.
Πότε χρειάζεται ειδικός
Αναζητούμε βοήθεια (παιδοψυχολόγο/παιδοψυχίατρο) όταν:
δεν μπορεί να περιοριστεί με κανόνες
επηρεάζεται σοβαρά το σχολείο
υπάρχει απομόνωση ή κατάθλιψη
υπάρχουν εκρήξεις θυμού ή επιθετικότητα
Η αντιμετώπιση γίνεται με θεραπευτική προσέγγιση (όχι φάρμακα στις περισσότερες περιπτώσεις).
Το σημαντικό που συχνά ξεχνάμε
Τα περισσότερα παιδιά δεν κολλούν στο gaming επειδή τα παιχνίδια είναι απλώς «πολύ ωραία».
Κολλούν επειδή εκεί:
νιώθουν ικανά
έχουν φίλους
πετυχαίνουν στόχους
παίρνουν άμεση αναγνώριση
Δηλαδή πράγματα που η πραγματική ζωή — ειδικά στην εφηβεία — συχνά δυσκολεύεται να προσφέρει.
Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι μόνο να μειωθεί το παιχνίδι.
Είναι να μεγαλώσει ο κόσμος του παιδιού εκτός οθόνης.
Πηγές / Βιβλιογραφία
World Health Organization (2019). ICD-11: Gaming Disorder.
American Psychiatric Association (DSM-5-TR). Internet Gaming Disorder.
Király, O., et al. (2020). Policy responses to problematic video game use. Journal of Behavioral Addictions.
Paulus, F. W., et al. (2018). Internet gaming disorder in children and adolescents. Deutsches Ärzteblatt International.
Griffiths, M. D. (2017). Behavioural addiction and video gaming.
European Parliament (2022). Addictive design of online games and consumer protection.
